D Vitamini (25-OH D) Kaç Olmalı? Eksikliği ve Diyaliz

25-OH D vitamini (25(OH)D)

25-OH D vitamini testi, vücuttaki D vitamini depolarını en iyi yansıtan biçim olan 25-hidroksi D vitamininin kandaki miktarını ölçer. D vitamini güneş ışığıyla deride üretilir ya da besinlerden alınır; karaciğerde 25-OH D'ye, böbreklerde ise etkin biçimi olan kalsitriole dönüştürülür. Kemik sağlığı ve kalsiyum dengesi için gereklidir.

Grup	Aralık
Yetişkin (birçok uzmanın önerdiği düzey)	30–80 ng/mL (75–200 nmol/L)

Grup

Aralık

Yetişkin (birçok uzmanın önerdiği düzey)

30–80 ng/mL (75–200 nmol/L)

Böbrek hastalığı ve diyalizde

KDIGO 2017 kılavuzu, diyaliz hastaları dahil kronik böbrek hastalarında 25-OH D düzeyinin ölçülebileceğini, tekrar sıklığının başlangıç değerine ve tedaviye göre belirlenmesini önerir. Eksiklik ve yetersizliğin, genel toplum için önerilen yöntemlerle düzeltilmesi önerilir. Etkin D vitamini ilaçları (kalsitriol ve benzerleri) ayrı bir tedavidir ve PTH'ye göre hekimce kullanılır.

Düşükse

Güneş ışığına yeterince çıkmama, kapalı giyim ya da yüksek koruyuculu güneş kremi kullanımı

Besinlerle yetersiz alım

Karaciğer ve böbrek hastalıkları

Bağırsaktan emilim bozuklukları ve zayıflama ameliyatları

İleri yaş ve bazı ilaçlar (fenitoin, fenobarbital, rifampisin gibi)

25-OH D vitamini nedir?

25-OH D vitamini (25-hidroksi D vitamini, kalsidiol), D vitamininin karaciğerde dönüştürülmüş biçimidir ve vücudun D vitamini depolarını en iyi yansıtan ölçümdür ^[1]. D vitamini büyük ölçüde güneş ışığının etkisiyle deride üretilir; balık, yumurta sarısı gibi besinlerden ve takviyelerden de alınır. Karaciğerde 25-OH D’ye, böbreklerde ise etkin biçimi olan kalsitriole (1,25-dihidroksi D vitamini) dönüştürülür ^[2].

Kalsitriol, bağırsaktan kalsiyum emilimini artırır ve kemiklerin sağlıklı kalmasına yardım eder. Kronik böbrek hastalığında böbrekler bu son dönüşümü yeterince yapamaz; bu da kalsiyum dengesinin bozulmasına ve PTH’nin yükselmesine katkıda bulunur ^[2].

D vitamini kaç olmalı?

MedlinePlus’a göre birçok uzman 25-OH D vitamini için 30–80 ng/mL (75–200 nmol/L) düzeyini önerir ^[1]. Ancak “yeterli” düzey için kullanılan eşikler kuruluşlar arasında farklılık gösterir ve laboratuvarlar farklı ölçüm yöntemleri kullanır. Bu nedenle raporunuzdaki aralık ve hekiminizin yorumu esas alınmalıdır.

Birim	Önerilen düzey (birçok uzmana göre)	Dönüşüm
ng/mL	30–80	nmol/L değerini yaklaşık 2,5’e bölün
nmol/L	75–200	ng/mL değerini yaklaşık 2,5 ile çarpın

Raporlarda D2 ve D3 ayrı ayrı yazılabilir. D3, deride üretilen ya da hayvansal kaynaklardan alınan; D2 ise bitkisel kaynaklı ya da zenginleştirilmiş gıdalardan gelen biçimdir. Değerlendirmede genellikle ikisinin toplamına bakılır ^[1].

D vitamini neden düşer?

D vitamini eksikliğinin en sık nedeni güneş ışığından yeterince yararlanamamaktır ^[1]. Kapalı giyim, evden az çıkma, koyu ten rengi ve sürekli yüksek koruyuculu güneş kremi kullanımı deride üretimi azaltır. Yetersiz beslenme, bağırsaktan emilim bozuklukları, zayıflama ameliyatları, karaciğer ve böbrek hastalıkları, ileri yaş ve bazı sara ve tüberküloz ilaçları da düzeyi düşürebilir. 65 yaş üzerinde hem deride üretim hem bağırsaktan emilim azalır ^[1].

Diyaliz hastalarında eksiklik sık görülür. Halsizlik, hareket kısıtlılığı ve evde geçirilen zamanın fazlalığı güneşten yararlanmayı azaltır; beslenme kısıtlamaları da alımı düşürebilir.

Kimlerde D vitamini ölçülmeli?

Sağlıklı yetişkinlerin tamamında rutin D vitamini taraması genellikle önerilmez; test daha çok eksiklik riski yüksek kişilerde istenir ^[1]. Bu gruplar şunlardır:

65 yaş üzerindeki kişiler
Fazla kilolu olanlar ya da zayıflama ameliyatı geçirenler
Fenitoin gibi D vitamini yıkımını etkileyen ilaçları kullananlar
Kemik erimesi (osteoporoz) ya da ince kemik yapısı olanlar
Güneş ışığından yeterince yararlanamayanlar

Kronik böbrek hastaları ve diyaliz hastaları da kemik-mineral dengesi bozulduğu için bu testin sık istendiği bir gruptur; ölçüm sıklığına hekiminiz karar verir ^[3].

D vitamini yüksekliği ne anlama gelir?

Yüksek D vitamini neredeyse her zaman gereğinden fazla takviye kullanımından kaynaklanır ^[1]. Bu durum kan kalsiyumunu yükseltebilir (hiperkalsemi); bulantı, kusma, kabızlık, halsizlik ve böbrek hasarına yol açabilir. Böbrek hastalarında yüksek kalsiyum damarlarda kireçlenme riskini de artırabileceği için takviyeler mutlaka hekim kontrolünde kullanılmalıdır.

Diyalizde D vitamini nasıl değerlendirilir?

KDIGO 2017 kılavuzu, diyaliz hastaları dahil kronik böbrek hastalarında 25-OH D düzeyinin ölçülebileceğini ve tekrar sıklığının başlangıç değeri ile uygulanan tedaviye göre belirlenmesini önerir ^[3]. Eksiklik ya da yetersizlik saptanırsa, genel toplum için önerilen tedavi yöntemleriyle düzeltilmesi önerilir ^[3].

Burada iki farklı tedaviyi ayırmak gerekir. Takviye olarak kullanılan D vitamini (kolekalsiferol gibi) depoları doldurmayı amaçlar. Kalsitriol ve benzeri etkin D vitamini ilaçları ise böbreğin yapamadığı dönüşümü atlayan ve özellikle yüksek PTH’yi düşürmek için kullanılan ilaçlardır. Bu ilaçlar kalsiyumu yükseltebildiği için kullanılıp kullanılmayacağına ve miktarına nefroloji hekiminiz karar verir. Hiçbir D vitamini ürününü kendi başınıza başlatmayın.

Testten önce nelere dikkat edilir?

Test için genellikle aç kalmak gerekmez
Kullandığınız D vitamini, kalsiyum ve diğer takviyeleri ürün adıyla birlikte bildirin
Takiplerde mümkünse aynı laboratuvarı kullanın
Kış aylarında değerin daha düşük çıkabileceğini akılda tutun

Sık sorulan sorular

D vitaminim 15 ng/mL çıktı, ne yapmalıyım?

Bu değer birçok uzmanın önerdiği düzeyin altındadır. Böbrek hastasıysanız takviye kararı, miktarı ve süresi kalsiyum ve fosfor değerlerinizle birlikte hekiminizce belirlenmelidir.

Diyaliz hastası güneşlenerek D vitamini alabilir mi?

Güneş ışığı deride D vitamini üretimini sağlar. Ancak tek başına yeterli olmayabilir ve cilt sağlığı da gözetilmelidir. Ne kadar güneşte kalabileceğinizi ve takviye gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun.

D vitamini takviyesi ile kalsitriol aynı şey mi?

Hayır. Takviye D vitamini depoları doldurur; kalsitriol ise böbreğin üretemediği etkin hormon biçimidir ve PTH'yi düşürmek için reçeteyle kullanılır.

D vitamini fazlası zararlı mı?

Evet. Gereğinden fazla takviye kalsiyumu yükseltebilir ve böbreklere zarar verebilir. Takviyeleri hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.