Açlık kan şekeri (AKŞ)

Açlık kan şekeri nedir?

Açlık kan şekeri (açlık glukozu), en az 8 saat hiçbir şey yemeden ve sudan başka bir şey içmeden sonra kanınızdaki şeker miktarını ölçer. Glukoz, vücudun temel enerji kaynağıdır; insülin hormonu glukozun hücrelere girmesini sağlar. İnsülin yetersiz olduğunda ya da vücut insüline yeterince yanıt vermediğinde kandaki şeker yükselir ^[1]. Bu test diyabet ve prediyabet (gizli şeker) taramasında ve diyabetin izlenmesinde kullanılır.

Diyabet, kronik böbrek hastalığının en sık nedenlerinden biridir. Bu nedenle böbrek hastalarında kan şekeri takibi hem böbreklerin korunması hem de kalp-damar sağlığı açısından önemlidir.

Açlık kan şekeri kaç olmalı?

Açlık kan şekeri için normal değer 70–99 mg/dL’dir (3,9–5,5 mmol/L) ^[1]. Normal aralık laboratuvarlar arasında küçük farklar gösterebilir; raporunuzdaki referans aralığına bakın.

Tok (rastgele) ölçümde ise sonuç en son ne zaman yemek yediğinize bağlıdır; çoğu zaman 125 mg/dL ve altında bulunur; rastgele ölçümde 200 mg/dL ve üzeri sonuçlar sıklıkla diyabeti düşündürür ve doktorunuz açlık şekeri ya da HbA1c gibi ek testler ister ^[1]. Damardan alınan kanla yapılan ölçüm, parmak ucu cihazlarına ve sürekli şeker izleme cihazlarına göre daha doğru kabul edilir ^[1].

Açlık kan şekeri neden yükselir?

Açlık şekerinin yüksek çıkmasının en sık nedeni diyabet ya da prediyabettir. Bunun dışında şu durumlar da değeri yükseltebilir:

• Ağır stres, enfeksiyon ya da ameliyat sonrası dönem
• Kortizon türü ilaçlar gibi bazı ilaçlar
• Testten önce açlık kuralına tam uyulmaması
• Pankreas iltihabı (pankreatit), tiroid bezinin fazla çalışması ve bazı nadir hormon bozuklukları ^[1]

Tek bir yüksek sonuç diyabet tanısı için yeterli değildir; doktorunuz testi tekrarlayabilir ya da HbA1c gibi ek testler isteyebilir.

Böbrek hastalığında kan şekeri neden farklı davranır?

Böbrekler, insülinin bir bölümünün vücuttan atılmasında görev alır. Böbrek işlevi azaldığında insülin ve bazı şeker ilaçları vücutta daha uzun süre kalabilir; bu da şeker düşmesi riskini artırabilir. KDIGO (uluslararası böbrek hastalığı kılavuz kuruluşu), diyabeti ve kronik böbrek hastalığı olan kişilerde günlük şeker takibinin, parmak ucu ölçümü ya da sürekli şeker izleme ile, hipoglisemiyi önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir ^[2]. Aynı kılavuz, ileri evre böbrek hastalığında HbA1c’nin güvenilirliğinin azaldığını vurgular; bu durumda günlük ölçümlerin önemi artar ^[2].

Diyaliz hastasında kan şekeri kaç olmalı?

Diyaliz hastaları için tek ve sabit bir açlık şekeri hedefi yoktur; hedef kişiye göre belirlenir. KDIGO, HbA1c için %6,5 altı ile %8,0 altı arasında bireysel bir hedef önerir ve bu hedef, düşük şeker riski, yaş ve diğer hastalıklar dikkate alınarak seçilir ^[2]. Açlık ve gün içi ölçümleriniz için hangi aralığı hedeflemeniz gerektiğini doktorunuza sorun.

Açlık kan şekeri düşükse ne anlama gelir?

70 mg/dL’nin altındaki değerler düşük şeker (hipoglisemi) açısından önemlidir. Diyabet ilacı ya da insülin kullananlarda, öğün atlandığında, alkol alındığında ve böbrek işlevi azaldığında daha sık görülür. Karaciğer ya da böbrek hastalığı, yetersiz beslenme ve bazı hormon bezlerinin az çalışması da düşük şekere yol açabilir ^[1]. Titreme, terleme, çarpıntı, açlık hissi ve dalgınlık tipik belirtilerdir.

Testten önce nelere dikkat edilir?

1. Testten önce en az 8 saat bir şey yemeyin; su içebilirsiniz.
2. Sabah ilaçlarınızı ve insülininizi testten önce alıp almayacağınızı önceden doktorunuza sorun.
3. Diyaliz günlerinde tahlil saatini ekibinizle planlayın; seans sırasında şeker değişebilir.
4. Son günlerde geçirdiğiniz enfeksiyon ya da kullandığınız yeni ilaçları bildirin.

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

Şeker ölçümünüz 70 mg/dL’nin altındaysa ve belirtileriniz varsa ekibinizin size önerdiği düşük şeker planını uygulayın ve düzelmezse yardım isteyin. Bilinç bulanıklığı, bayılma ya da nöbet durumunda 112’yi arayın. Çok yüksek ölçümlerle birlikte aşırı susama, kusma ya da derin ve hızlı nefes alma varsa da acil başvurun. Değerinizi doktorunuzla birlikte yorumlayın.