eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı) (eGFR)

eGFR nedir?

eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı), böbreklerdeki küçük süzgeçlerin (glomerüller) kanı ne kadar iyi temizlediğini gösteren tahmini bir sayıdır ^[2]. Doğrudan ölçülmez; kandaki kreatinin değeri yaş, cinsiyet ve bazen boy ile kilo gibi bilgilerle birlikte bir formüle konularak hesaplanır. Bu yüzden aynı kreatinin değeri, 30 yaşında bir kişide ve 75 yaşında bir kişide farklı eGFR sonuçları verir.

eGFR, kronik böbrek hastalığını saptamanın ve evrelemenin temel aracıdır. Böbrek hastalığı riski olan kişilerde, özellikle şeker hastalığı ve yüksek tansiyon varsa, idrarda albümin testiyle birlikte düzenli olarak istenir ^[3].

eGFR kaç olmalı?

Yetişkinlerde normal eGFR genellikle 90’ın üzerindedir ^[1]. Ancak eGFR böbrek hastalığı olmayan kişilerde de yaşla birlikte azalır. Ulusal Böbrek Vakfı’nın (NKF) verdiği yaş gruplarına göre ortalamalar şöyledir: 20–29 yaşta yaklaşık 116, 40–49 yaşta 99, 60–69 yaşta 85, 70 yaş üzerinde ise 75 civarındadır ^[1]. Bu nedenle ileri yaşta 60–89 arası bir değer, başka bir bulgu yoksa tek başına hastalık anlamına gelmeyebilir.

eGFR’ye göre böbrek hastalığının evreleri nelerdir?

Kronik böbrek hastalığı eGFR değerine göre beş evreye ayrılır; evre 3 ayrıca 3a ve 3b olarak ikiye bölünür ^[1].

Evre 1 ve 2 için yalnızca eGFR yetmez; idrarda albümin kaçağı gibi bir böbrek hasarı bulgusunun da olması gerekir. eGFR’si 60’ın altında olan kişilerde değer 3 ay sonra tekrarlanarak düşüklüğün kalıcı olup olmadığına bakılır ^[1].

eGFR neden düşer?

eGFR’nin düşmesi, böbreklerin süzme gücünün azaldığını gösterir. Kronik böbrek hastalığının başlıca risk etkenleri şeker hastalığı, yüksek tansiyon, fazla kilo, 60 yaşın üzerinde olmak ve ailede böbrek hastalığı bulunmasıdır ^[1]. Susuz kalma, bazı ağrı kesiciler gibi böbreği zorlayan ilaçlar ve ani gelişen hastalıklar da geçici düşüşe yol açabilir. Tek bir düşük sonuç kesin tanı koydurmaz; doktorunuz değeri tekrarlar ve idrar tahliliyle birlikte değerlendirir.

eGFR ile idrar albümin testi neden birlikte istenir?

Böbrek sağlığının tam resmi için eGFR’nin yanında idrarda albümin testine de bakılır, çünkü böbrek hasarı süzme hızı düşmeden önce idrara protein kaçağıyla kendini gösterebilir ^[3]. KDIGO kılavuzu, kronik böbrek hastalığını hem eGFR evresine (G1–G5) hem de idrar albümin/kreatinin oranına (A1: 30 mg/g altı, A2: 30–300 mg/g, A3: 300 mg/g üzeri) göre sınıflandırır ^[4]. İki değerin birlikte değerlendirilmesi, hastalığın ilerleme riskini ve kalp-damar riskini daha doğru tahmin etmeye yardımcı olur. Örneğin eGFR’si 70 olan ama idrarda belirgin albümin kaçağı bulunan bir kişi, eGFR’si aynı olup idrarı temiz olan birine göre daha yakından izlenebilir.

eGFR ne zaman yanıltıcı olabilir?

eGFR, kreatinine dayandığı için kas kütlesinin çok az ya da çok fazla olduğu durumlarda yanıltıcı olabilir ^[2]. Örneğin ileri yaşta, uzun süre yatağa bağlı kişilerde, uzuv kaybında ya da çok kaslı sporcularda hesaplanan değer gerçeği tam yansıtmayabilir. KDIGO’nun 2024 kılavuzu, bu gibi durumlarda kreatinine ek olarak sistatin C testiyle hesaplanan eGFR’nin kullanılmasını önerir ^[4].

Diyalizde eGFR’ye bakılır mı?

Diyaliz hastalarında eGFR genellikle izlenmez. Diyaliz, kandaki kreatinin düzeyini seanslara göre değiştirdiği için formül doğru sonuç vermez. Diyaliz başladıktan sonra tedavinin yeterliliği Kt/V ve URR ile, kalan böbrek işlevi ise gerektiğinde idrar miktarı ve başka ölçümlerle değerlendirilir. Diyalize başlama kararı da yalnızca eGFR’ye göre değil; belirtiler, sıvı yükü ve kan değerleriyle birlikte verilir.

Testten önce nelere dikkat edilir?

• Testten önceki gün ağır egzersizden ve aşırı et tüketiminden kaçınmak
• Kullandığınız ilaçları ve takviyeleri doktorunuza bildirmek
• Takiplerde mümkünse aynı laboratuvara gitmek
• Sonuçlarınızı tarihleriyle birlikte saklayıp değişimi izlemek

İdrar miktarınız belirgin azaldıysa, vücudunuzda hızla artan şişlik ya da nefes darlığı varsa beklemeden sağlık ekibinize başvurun; belirtiler ağırsa 112’yi arayın.