HbA1c (glikozile hemoglobin) (HbA1c)

HbA1c nedir, neyi gösterir?

HbA1c (glikozile hemoglobin, halk arasında “üç aylık şeker”), kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin yüzde kaçına şeker (glukoz) bağlandığını gösterir. Kan şekeri ne kadar uzun süre yüksek kalırsa hemoglobine o kadar çok şeker bağlanır. Kırmızı kan hücreleri yaklaşık üç ay yaşadığı için HbA1c, son iki-üç ayın ortalama kan şekeri hakkında bilgi verir ^[1]. Günlük ölçümden farklı olarak tek bir günün iniş çıkışlarından çok fazla etkilenmez.

HbA1c hem diyabet tanısında hem de diyabeti olan kişilerin tedavisinin izlenmesinde kullanılır. Diyabet, böbrek hastalığının en sık nedenlerinden biri olduğu için böbrek hastalarında bu test özellikle önemlidir.

HbA1c kaç olmalı?

Diyabet tanısı açısından HbA1c değerleri genellikle şöyle yorumlanır ^[1]:

Tanı için farklı zamanlarda yapılan iki anormal sonuç gerekir ^[1]. Diyabeti olan birçok kişide hedef %7’nin altında tutulmasıdır; ancak ideal hedef yaşa ve genel sağlık durumuna göre değişir ^[1]. Laboratuvarlar arasında küçük farklar olabilir, bu nedenle raporunuzdaki referans aralığına bakın.

Böbrek hastalığında HbA1c hedefi kaç olmalı?

KDIGO (uluslararası böbrek hastalığı kılavuz kuruluşu), diyabeti ve kronik böbrek hastalığı olan kişiler için kişiye göre belirlenen, %6,5’in altından %8,0’ın altına uzanan bir HbA1c hedefi önerir ^[2]. Daha sıkı hedef, düşük şeker (hipoglisemi) riski az olan, genç ve ek hastalığı sınırlı kişilerde düşünülür. İleri yaş, ileri evre böbrek hastalığı, sık hipoglisemi ya da ciddi kalp hastalığı varsa daha esnek hedef tercih edilir. Kılavuz, HbA1c’nin yılda iki kez izlenmesini makul bulur; hedefe ulaşılamadığında ya da tedavi değiştiğinde daha sık ölçülebilir ^[2].

Diyalizde HbA1c neden yanıltıcı olabilir?

İleri evre böbrek hastalığında, özellikle diyalizde HbA1c’nin doğruluğu azalır ^[2]. Bunun birkaç nedeni vardır:

• Böbrek hastalığına bağlı kansızlıkta kırmızı kan hücrelerinin ömrü kısalabilir; bu, HbA1c’yi olduğundan düşük gösterebilir.
• Kansızlık tedavisinde kullanılan ilaçlar ve demir tedavisi yeni kan hücresi yapımını artırarak sonucu etkileyebilir.
• Kan nakli sonrası ölçülen HbA1c gerçeği yansıtmayabilir ^[1].

Bu yüzden diyalizdeki diyabetli kişilerde ekip, HbA1c’yi parmak ucu ölçümleri ya da sürekli şeker izleme cihazı (CGM) verileriyle birlikte değerlendirir. KDIGO, CGM verilerinden hesaplanan glukoz yönetim göstergesinin (GMI) HbA1c’nin güvenilir olmadığı durumlarda yardımcı olabileceğini belirtir ^[2].

HbA1c yüksekse ne anlama gelir?

Yüksek HbA1c, son aylarda kan şekerinin hedefin üzerinde seyrettiğini gösterir. Uzun süre yüksek seyreden şeker böbrekler, gözler, sinirler ve damarlar üzerinde hasar riskini artırır. Diyabetik böbrek hastalığı olan biri için iyi şeker kontrolü, böbrek hasarının ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Tedavinizde değişiklik gerekiyorsa bunu hekiminiz belirler; ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin.

HbA1c düşükse ne anlama gelir?

Diyabet ilacı kullanan birinde çok düşük HbA1c, sık yaşanan şeker düşmelerinin işareti olabilir. Diyalizde ise düşük HbA1c bazen gerçek şeker kontrolünü değil, kansızlık ya da kan nakli gibi ölçümü bozan durumları yansıtır. Bu nedenle beklenmedik derecede düşük bir sonuç da ekibinizle konuşulmalıdır.

HbA1c ile açlık kan şekeri arasındaki fark nedir?

Açlık kan şekeri ölçüldüğü andaki durumu, HbA1c ise aylar boyunca oluşan ortalamayı gösterir. Bu yüzden iki test birbirinin yerine değil, birbirini tamamlayıcı olarak kullanılır. Örneğin açlık şekeriniz sabahları normal olduğu halde gün içinde yemek sonrası yükselmeler varsa HbA1c bunu yakalayabilir. Diyalizde HbA1c güvenilirliğini kaybettiğinde ise günlük ölçümler ön plana çıkar ^[2].

Testten önce nelere dikkat edilir?

HbA1c için aç kalmanız gerekmez; günün herhangi bir saatinde kan verilebilir. Yine de aynı kanla açlık şekeri ya da kolesterol gibi açlık isteyen testler de çalışılacaksa ekibinizin talimatına uyun. Yakın zamanda kan nakli olduysanız, ağır kansızlığınız varsa ya da hamileyseniz bunu mutlaka belirtin ^[1].

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

HbA1c sonucundan bağımsız olarak titreme, terleme, bilinç bulanıklığı gibi düşük şeker belirtileri ya da aşırı susama, ağız kuruluğu ve belirgin halsizlik gibi yüksek şeker belirtileri yaşarsanız ekibinizi arayın. Bilinç kaybı ya da nöbet durumunda 112’ye başvurun. Değerinizi doktorunuzla birlikte yorumlayın.