Hepatit B ve C taraması (HBsAg, anti-HBs, anti-HCV)

Hepatit B ve C taraması nedir?

Hepatit B ve C taraması, karaciğer iltihabına yol açan hepatit B virüsü (HBV) ve hepatit C virüsü (HCV) ile ilgili kan testlerinden oluşur. Bu virüsler kan yoluyla bulaşabildiği için hemodiyaliz hastaları, diyalize başlarken ve düzenli aralıklarla taranır ^[1]. Tarama, hem enfeksiyonu erken yakalayıp tedavi etmeyi hem de diyaliz ünitesinde başka hastalara bulaşmayı önlemeyi amaçlar.

Hangi testlere bakılır, ne anlama gelir?

Rutin taramada genellikle şu testler istenir ^[1][2]:

Normal sonuç, kanda hepatit antijeni ya da antikoru bulunmaması, yani “negatif” sonuçtur ^[2]. Tek istisna anti-HBs’dir: aşılanmış kişilerde anti-HBs’nin pozitif olması istenen ve koruyucu bir durumdur. Laboratuvarlar sonuçları “pozitif/negatif” ya da sayısal değer olarak verebilir; yöntemler değişebileceği için raporunuzdaki açıklamaya bakın.

Anti-HBs kaç olmalı?

Hepatit B aşısına yeterli yanıt, anti-HBs düzeyinin 10 mIU/mL’nin üzerinde olması olarak tanımlanır ^[1]. Bu değerin altında kalan kişiler korunmuyor kabul edilir ve aşının tekrarlanması gerekebilir. Aşı sonrası anti-HBs düzeyi, son aşı dozundan 1–2 ay sonra kontrol edilir ^[1]. Diyaliz hastalarında bağışıklık yanıtı daha zayıf olabildiğinden aşıya yanıt verenlerde de anti-HBs yılda bir kez yeniden ölçülür ^[1].

Diyalizde hepatit taraması ne sıklıkla yapılır?

Hemodiyalize başlarken HBsAg, anti-HBc ve anti-HBs sonuçlarının bilinmesi gerekir; bilinmiyorsa testler kısa sürede tamamlanır ^[1]. Sonrasında tarama sıklığı kişinin durumuna göre değişir:

• Hepatit B’ye karşı korunmayan (duyarlı) hastalarda HBsAg ayda bir bakılır ^[1].
• Aşıya yanıt vermiş hastalarda anti-HBs yılda bir kontrol edilir ^[1].
• Hepatit C için KDIGO, hemodiyalize başlarken ya da başka bir üniteden gelirken tarama yapılmasını, sonra 6 ayda bir tekrarlanmasını önerir ^[3].
• Hepatit C’yi geçirip iyileşmiş hastalarda yeniden enfeksiyonu yakalamak için 6 ayda bir NAT testi önerilir ^[3].
• Diyalize başlarken karaciğer enzimi ALT’ye de bakılması önerilir ^[3].

Testim pozitif çıktıysa ne olur?

Pozitif bir sonuç hemen kesin tanı anlamına gelmez; doktorunuz doğrulama testleri ister. Hepatit B için HBsAg pozitif hastalar diyaliz ünitesinde ayrı oda ve makinede diyalize alınır; bu, diğer hastaları korumaya yönelik standart bir önlemdir ^[1]. Hepatit C için ise ayrı odada izolasyon önerilmez; standart enfeksiyon kontrol önlemleri yeterli kabul edilir ^[1]. Günümüzde hepatit C, böbrek hastalığının tüm evrelerinde ağızdan alınan antiviral ilaçlarla tedavi edilebilmektedir ^[3]. İlaç seçimi ve süresi hekiminiz tarafından belirlenir.

Hepatit B aşısı diyaliz hastalarına yapılır mı?

Evet. Hepatit B aşısı, korunmayan tüm kronik hemodiyaliz hastalarına önerilir ^[1]. Diyaliz hastalarında aşıya yanıt daha zayıf olabildiği için aşı şeması ve dozu hekiminiz tarafından belirlenir; aşı sonrası anti-HBs kontrolüyle koruma doğrulanır. Yanıt alınamayan kişilerde aşı serisi tekrarlanabilir ^[1].

Testten önce nelere dikkat edilir?

1. Hepatit testleri için özel bir hazırlık ya da açlık gerekmez ^[2].
2. Daha önce yaptırdığınız hepatit testleri ve aşı kayıtlarınızı yanınızda getirin.
3. Başka bir diyaliz ünitesinden geliyorsanız son tarama sonuçlarınızı yeni ünitenize iletin.
4. Yakın zamanda hepatit B aşısı olduysanız bunu belirtin; aşıdan hemen sonra yapılan testler yorumlanırken dikkate alınır.

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

Gözlerde ve ciltte sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, sağ üst karın ağrısı, belirgin halsizlik ya da iştahsızlık fark ederseniz diyaliz ekibinize hemen bildirin. Bilinç bulanıklığı ya da kusmayla birlikte ağır sarılık varsa 112’ye başvurun. Test sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte yorumlayın.