LDL kolesterol (LDL-K)

LDL kolesterol nedir?

LDL kolesterol (düşük yoğunluklu lipoprotein, halk arasında “kötü kolesterol”), kolesterolü kan yoluyla dokulara taşıyan parçacıklardaki kolesterol miktarını gösterir. LDL yüksek olduğunda kolesterol damar duvarında birikerek plak oluşturabilir; bu da damar sertliği, kalp krizi ve inme riskini artırır ^[1]. HDL (“iyi kolesterol”) ise fazla kolesterolü damarlardan uzaklaştırmaya yardım eder.

LDL çoğunlukla tam kolesterol paneli (lipid profili) içinde ölçülür. Panelde toplam kolesterol, HDL, LDL ve trigliserid birlikte yer alır. Raporunuzda LDL’nin yanında “hesaplanmış” yazıyorsa değer, diğer ölçümlerden formülle tahmin edilmiştir ^[2].

LDL kolesterol kaç olmalı?

Sağlıklı yetişkinler için LDL değerleri genel olarak şöyle sınıflandırılır ^[1]:

19 yaş ve altındaki gençlerde sağlıklı LDL düzeyi 110 mg/dL’nin altı olarak kabul edilir; 20 yaş ve üzeri kadın ve erkeklerde ise 100 mg/dL’nin altı hedeflenir ^[2]. Kalp-damar hastalığı olan ya da yüksek riskli kişilerde doktorunuz daha düşük bir hedef belirleyebilir ^[1]. Laboratuvarlar arasında yöntem farkları olabileceği için raporunuzdaki aralığı da dikkate alın.

Lipid profilindeki diğer değerler kaç olmalı?

LDL tek başına değil, panelin diğer değerleriyle birlikte okunur. 20 yaş ve üzeri yetişkinlerde toplam kolesterolün 200 mg/dL’nin, HDL dışı kolesterolün (non-HDL) ise 130 mg/dL’nin altında olması sağlıklı kabul edilir ^[2]. HDL için 60 mg/dL ve üzeri en iyisidir; erkeklerde 40 mg/dL’nin, kadınlarda 50 mg/dL’nin altı düşük sayılır ^[2]. Yani yüksek LDL ile birlikte düşük HDL, kalp-damar riski açısından daha dikkat çekici bir tablodur. Trigliserid değeri de aynı panelde yer alır ve özellikle diyabetli böbrek hastalarında sık yükselir.

LDL kolesterol neden yükselir?

LDL düzeyini birçok etken etkiler ^[1]:

• Doymuş yağ ve kolesterolden zengin beslenme
• Fazla kilo ve hareketsizlik
• Yaş ve kadınlarda menopoz sonrası dönem
• Ailesel yüksek kolesterol gibi kalıtsal nedenler
• Kortizon türü ilaçlar ve bazı tansiyon ilaçları
• Kronik böbrek hastalığı ve diyabet

Böbrek hastalığında kolesterol neden önemlidir?

Kronik böbrek hastalığı, LDL’yi yükseltebilen durumlar arasında yer alır ^[1]. Böbrek hastalarında kalp ve damar hastalığı riski zaten yüksek olduğundan kolesterol yönetimi önem kazanır. KDIGO (uluslararası böbrek hastalığı kılavuz kuruluşu), yeni tanı alan her yetişkin böbrek hastasında, diyalizdekiler ve nakilliler dahil, bir kez lipid profili bakılmasını önerir; çoğu hastada sonrasında düzenli tekrar ölçüm gerekmediğini belirtir ^[3]. Bu yaklaşımın nedeni, böbrek hastalarında tedavi kararının çoğunlukla LDL sayısına değil, yaşa ve genel kalp-damar riskine göre verilmesidir.

Diyaliz hastasında LDL kaç olmalı?

Diyaliz hastaları için kılavuzlarda belirli bir LDL hedef sayısı tanımlanmamıştır. KDIGO, diyalize bağımlı yetişkinlerde kolesterol düşürücü statin ilaçlarının yeni başlanmamasını önerir; ancak diyalize başladığı sırada bu ilaçları zaten kullanan kişilerde tedavinin sürdürülmesini önerir ^[3]. Diyalize girmeyen, 50 yaş ve üzerindeki ve eGFR değeri 60’ın altında olan böbrek hastalarında ise statin temelli tedavi önerilmektedir ^[4]. Hangi ilacı hangi dozda kullanacağınıza yalnızca hekiminiz karar verir.

LDL düşükse ne anlama gelir?

Düşük LDL genellikle kalp sağlığı açısından olumlu kabul edilir ^[2]. Ancak diyaliz hastalarında beklenmedik biçimde düşük kolesterol, yetersiz beslenme ya da süregen iltihabın bir işareti olabilir. Bu nedenle ekibiniz sonucu albümin, kilo değişimi ve iştahınızla birlikte değerlendirir.

Testten önce nelere dikkat edilir?

1. Kolesterol testi öncesi 9–12 saat açlık istenebilir; doktorunuzun talimatına uyun ^[2].
2. Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri bildirin.
3. Diyaliz günlerinde tahlil saatini ekibinizle planlayın.
4. Yakın zamanda geçirdiğiniz ağır hastalık ya da ameliyatı belirtin; sonuçları geçici olarak değiştirebilir.

LDL’yi düşürmek için neler yapılabilir?

Doymuş yağı azaltmak, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak ve sigarayı bırakmak LDL’yi olumlu etkiler ^[1]. Diyaliz hastalarında beslenme değişiklikleri potasyum, fosfor ve sıvı kısıtlamalarıyla uyumlu olmalıdır; örneğin bazı kuruyemiş ve kepekli ürünler fosfor açısından sınırlandırılabilir. Değişiklik yapmadan önce diyetisyeninize danışın ve değerinizi doktorunuzla birlikte yorumlayın.