Sistatin C (Cys C)

Sistatin C nedir?

Sistatin C, vücuttaki hemen bütün hücrelerin ürettiği küçük bir proteindir. Sağlıklı böbrekler bu proteini kandan süzerek dengede tutar; böbrek süzme gücü azaldığında sistatin C kanda yükselir ^[1]. Bu yüzden sistatin C, kreatinine benzer biçimde böbrek fonksiyonunu tahmin etmek için kullanılan bir kan testidir.

Kreatininden farkı, kas kütlesinden çok daha az etkilenmesidir. Kreatinin kaslardan geldiği için çok kaslı ya da kas kaybı yaşamış kişilerde böbrek işlevini olduğundan farklı gösterebilir. Sistatin C bu durumlarda daha doğru bir tahmin sağlayabilir ^[1].

Sistatin C kaç olmalı?

Sistatin C için tek ve evrensel bir normal aralık yoktur; ölçüm yöntemleri laboratuvarlar arasında farklılık gösterir. Bu nedenle sonucunuzu her zaman laboratuvarın raporda verdiği referans aralığına göre değerlendirin. Daha önemlisi, sistatin C değeri genellikle tek başına değil, eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı, yani böbreklerin dakikada süzdüğü kan miktarının tahmini) hesaplamasında kullanılır. KDIGO (uluslararası böbrek hastalığı kılavuz kuruluşu), sistatin C ölçümü mevcutsa böbrek evresinin kreatinin ve sistatin C’nin birlikte kullanıldığı denklemle (eGFRcr-cys) tahmin edilmesini önerir ^[2].

Tablodaki değerler mL/dk/1,73 m² birimiyle verilen eGFR içindir ^[3]; sistatin C ile hesaplanan eGFR de aynı şekilde yorumlanır.

Kreatinin ve sistatin C birlikte neden daha güvenilirdir?

Her iki belirteç de böbrek dışı etkenlerden etkilenir, ancak bu etkenler birbirinden farklıdır. Kreatinin kas kütlesi, beslenme ve bazı ilaçlardan; sistatin C ise tiroid hastalıkları, steroid kullanımı ve sigaradan etkilenebilir ^[2]. İki değer aynı denklemde birlikte kullanıldığında bu hataların bir kısmı birbirini dengeler. KDIGO, laboratuvarların mümkünse aynı kan örneğinde hem kreatinin hem de sistatin C ölçebilecek kapasiteye sahip olmasını önerir ^[2]. Kreatininle hesaplanan eGFR ile sistatin C’li eGFR arasında belirgin fark çıkarsa doktorunuz bunun nedenini araştırabilir.

Sistatin C testi ne zaman istenir?

Sistatin C her böbrek hastasında rutin olarak istenmez. Doktorunuz şu durumlarda bu testi isteyebilir ^[1][2]:

• Kreatininle hesaplanan eGFR sonucu net değilse ve doğrulama gerekiyorsa
• İleri yaşta ya da vücut geliştirme gibi çok kaslı kişilerde
• Kas kaybına yol açan durumlarda: bacak ampütasyonu, felç ya da omurilik yaralanması, yeme bozuklukları
• Çok yüksek ya da çok düşük proteinli diyet, vejetaryen beslenme veya kreatin takviyesi kullanımı gibi kreatinini etkileyen durumlarda
• İlaç dozlarını belirlerken böbrek işlevinin daha kesin bilinmesi gerektiğinde

Sistatin C yüksekse ne anlama gelir?

Yüksek sistatin C, böbreklerin kanı yeterince süzemediğini düşündürebilir ^[1]. Ancak böbrek dışı nedenler de sonucu etkileyebilir. Tedavi edilmemiş tiroid hastalıkları ve kortizon türü (steroid) ilaç kullanımı sistatin C’nin doğruluğunu bozabilir ^[1]. KDIGO ayrıca sigara içiminin de sistatin C’yi etkileyebileceğini belirtir ^[2]. Bu nedenle sonuç, kreatinin, idrar testleri ve genel sağlık durumunuzla birlikte yorumlanır.

Sistatin C düşükse ne anlama gelir?

Düşük ya da normal sistatin C, genellikle böbrek süzme işlevinin korunduğunu düşündürür. Tek başına bir hastalık işareti değildir ve ayrıca tedavi gerektirmez. Yine de böbrek hastalığını tümüyle dışlamak için idrarda protein kaçağına (ACR) da bakılması gerekebilir.

Diyaliz hastasında sistatin C bakılır mı?

Diyaliz hastalarında böbrek işlevi zaten çok düşük olduğu için sistatin C, böbrek fonksiyonunu izlemede rutin olarak kullanılmaz. Diyaliz yeterliliği URR ve Kt/V gibi farklı ölçümlerle değerlendirilir. Diyaliz öncesi dönemde ise sistatin C, özellikle kas kütlesi olağandışı olan kişilerde, böbrek evresinin daha doğru belirlenmesine ve diyaliz hazırlığının zamanlamasına katkı sağlayabilir ^[2].

Testten önce nelere dikkat edilir?

1. Sistatin C basit bir kan testidir; genellikle özel hazırlık gerekmez ^[1].
2. Kortizon türü ilaç kullanıyorsanız ya da tiroid hastalığınız varsa bunu bildirin ^[1].
3. Sigara kullanımınızı ve kullandığınız takviyeleri belirtin.
4. Takip ölçümlerini mümkünse aynı laboratuvarda yaptırın; yöntem farkları sonucu değiştirebilir.

Sistatin C sonucunuz ya da eGFR değeriniz beklenmedik biçimde değiştiyse paniğe kapılmayın; bir sonraki kontrolde doktorunuzla birlikte değerlendirin.