Ferritin

Ferritin nedir?

Ferritin, demiri hücrelerin içinde depolayan bir proteindir ve kandaki düzeyi vücuttaki toplam demir deposunu yansıtır ^[3]. Demir, hemoglobin yapımı için gereklidir; depo boşaldığında kemik iliği yeterli kırmızı kan hücresi üretemez. Ferritin testi; serum demiri, transferrin ve demir bağlama kapasitesi (TIBC) ile birlikte “demir paneli” içinde istenir ^[3].

Ferritin kaç olmalı?

Genel normal aralık erkekte 30–400 ng/mL, kadında 13–150 ng/mL olarak verilir ^[1]. Ferritin normal aralıkta olsa bile ne kadar düşükse demir deposunun yetersiz olma olasılığı o kadar artar ^[1]. Aralıklar laboratuvardan laboratuvara biraz değişebilir.

Diyalizde ferritin kaç olmalı?

Diyalizde ferritin tek başına değil, transferrin satürasyonu (TSAT, kandaki demir taşıyıcı proteinin doluluk oranı) ile birlikte yorumlanır. KDIGO 2026 kılavuzu hemodiyaliz hastasında ferritin 500 ng/mL ve altında, TSAT %30 ve altındayken demir tedavisinin başlatılmasını önerir; düzenli ve önceden planlanan (proaktif) demir verilmesi, eksiklik ortaya çıktıktan sonra yapılan tedaviye tercih edilir ^[2]. Hemodiyalizde demir genellikle damar yoluyla verilir ^[2].

Ferritin 700 ng/mL’nin üzerine çıktığında ya da TSAT %40 ve üzerine ulaştığında rutin demir tedavisine ara verilmesi, aktif enfeksiyon sırasında da demirin bekletilmesi önerilir ^[2]. Diyalize girmeyen ya da periton diyalizi yapan hastalarda eşikler daha düşüktür: ferritin 100 ng/mL altı ve TSAT %40 altı ya da ferritin 100–300 ng/mL ve TSAT %25 altı ^[2].

Demir panelinde hangi testler bulunur?

Demir panelinde dört temel test bulunur ve her biri demirin farklı bir yönünü gösterir ^[3]:

• Serum demiri: O anda kanda dolaşan demir miktarı.
• Transferrin: Demiri kanda taşıyan protein.
• TIBC (toplam demir bağlama kapasitesi): Kanın ne kadar demir taşıyabileceği.
• Ferritin: Vücutta depolanmış demirin göstergesi.

TSAT, serum demirinin TIBC’ye oranından hesaplanır. Ferritin depoyu, TSAT ise kemik iliğine ulaşabilen demiri gösterdiği için böbrek hastalarında bu ikisi birlikte okunur ^[2]. Kan yapımını uyaran ilaçlar demir yeterli olmadığında iyi çalışmadığından, bu ilaçlara başlamadan önce de demir durumu düzeltilir ^[2].

Ferritin neden yüksek çıkar?

Yüksek ferritin her zaman fazla demir anlamına gelmez. Ferritin iltihaplanmada da yükselen proteinlerdendir; enfeksiyon, ameliyat, otoimmün hastalıklar, karaciğer hastalığı, alkol kullanımı, obezite ve tiroit bezinin fazla çalışması değeri yükseltebilir ^[3]. Gerçek demir fazlalığı ise kalıtsal demir birikimi (hemokromatoz) ya da sık kan nakliyle oluşur ^[1]. Diyaliz hastalarında iltihap sık görüldüğünden ferritin yüksekken TSAT düşük olabilir; KDIGO bu durumda, ağır kansızlık varsa, dikkatli bir demir denemesinin yapılabileceğini belirtir ^[2].

Ferritin neden düşük çıkar?

Düşük ferritin, demir depolarının boşaldığını gösterir ve demir eksikliği anemisinin en güvenilir işaretlerinden biridir ^[1]. Yetersiz demir alımı, bağırsaktan emilim sorunları, ağır adet kanaması ve sindirim kanalından gizli kanama başlıca nedenlerdir ^[1]. Böbrek hastasında ferritin 45 ng/mL altındaysa KDIGO kanama kaynağının araştırılmasını ve gerekirse ilgili uzmana yönlendirmeyi önerir ^[2].

Ferritin ne sıklıkla ölçülür?

Hemodiyalizde demir tedavisi alan hastalarda hemoglobin, ferritin ve TSAT her ay kontrol edilir ^[2]. Diyalize girmeyen ya da periton diyalizi yapan hastalarda demir göstergeleri genellikle 3 ayda bir izlenir ^[2].

Testten önce nelere dikkat edilir?

Hekiminiz testten önce 12 saat aç kalmanızı isteyebilir; test çoğunlukla sabah yapılır ^[3]. Yakın zamanda damar yoluyla demir aldıysanız, enfeksiyon geçiriyorsanız ya da ameliyat olduysanız bunu sağlık ekibinize bildirin, çünkü sonuçları geçici olarak yükseltebilir. Demir hapı ya da vitamin kullanıyorsanız hangi gün aldığınızı söyleyin.

Ferritin; hemoglobin, TSAT ve CRP ile birlikte anlam kazanır. Demir tedavisinin başlanması ya da durdurulması hekim kararıdır; değerinizi doktorunuzla yorumlayın.