Kalsiyum (Ca)

Kalsiyum nedir, neden ölçülür?

Kalsiyum, vücutta en bol bulunan mineraldir; büyük bölümü kemik ve dişlerde depolanır, yalnızca küçük bir kısmı kanda dolaşır. Kandaki bu küçük miktar, kalbin düzenli atması, kasların kasılması, sinirlerin iletimi ve kanın pıhtılaşması için gereklidir. Kandaki kalsiyum düzeyi; paratiroit hormonu (PTH), D vitamini ve böbrekler tarafından dar bir aralıkta tutulur.

Sağlıklı böbrekler kalsiyum ve fosfor dengesini korur ve besinlerden alınan D vitaminini kemiklerin kullanabileceği etkin biçime, yani kalsitriole çevirir. Hasarlı böbrekler bu dönüşümü yapamaz ve fazla fosforu atamaz; bunun sonucunda kemiklerden kalsiyum çekilir ve kemikler zayıflayabilir ^[2]. Bu yüzden kalsiyum, kronik böbrek hastalığında kemik ve mineral bozukluğunun (KBH-MKB) izlenmesinde fosfor, PTH ve alkalen fosfatazla birlikte ölçülür ^[3].

Kalsiyum kaç olmalı?

Yetişkinlerde toplam kan kalsiyumu için genel normal aralık 8,8–10,3 mg/dL’dir (2,20–2,58 mmol/L) ^[1]. Laboratuvarlar farklı yöntemler kullanabildiğinden raporunuzdaki referans aralığı esas alınmalıdır.

Albümin kalsiyumu nasıl etkiler?

Kandaki kalsiyumun önemli bir bölümü albümin adlı proteine bağlı taşınır. Bu nedenle albüminin düşük olduğu durumlarda toplam kalsiyum olduğundan düşük ölçülebilir; düşük albümin, düşük kalsiyumun nedenleri arasında sayılır ^[1]. Beslenme sorunu yaşayan ya da albümini düşük olan diyaliz hastalarında doktorunuz “düzeltilmiş kalsiyum” hesaplayabilir veya iyonize (serbest) kalsiyum ölçümü isteyebilir.

Kalsiyum neden yükselir?

Kalsiyum yüksekliğinin en sık nedenlerinden biri paratiroit bezlerinin fazla çalışmasıdır ^[1]. Fazla kalsiyum ya da D vitamini alımı, uzun süre yatağa bağlı kalma, bazı kanserler, kemiğe yayılmış tümörler, sarkoidoz ve tüberküloz gibi hastalıklar ile lityum ve tiyazid grubu idrar söktürücüler gibi ilaçlar da değeri artırabilir. Diyaliz hastalarında kalsiyum içeren fosfor bağlayıcılar ve etkin D vitamini ilaçları da kalsiyumu yükseltebilir.

Kalsiyum düşüklüğü ne anlama gelir?

Düşük kalsiyumun nedenleri arasında böbrek yetmezliği, D vitamini eksikliği, magnezyum eksikliği, düşük albümin, paratiroit bezlerinin az çalışması, bağırsaktan emilim bozuklukları, pankreatit ve karaciğer hastalığı yer alır ^[1]. Düşük kalsiyum kas krampları, el ve ağız çevresinde karıncalanma ve ileri durumlarda kalp ritim bozukluğuna yol açabilir.

Diyalizde kalsiyum kaç olmalı?

KDIGO 2017 kılavuzu, diyaliz hastaları dahil kronik böbrek hastası yetişkinlerde yüksek kalsiyumdan kaçınılmasını önerir ^[3]. Kılavuz bunun için tek bir sayı belirlemez; genel yaklaşım kalsiyumu laboratuvarın normal aralığında tutmak ve yükselmesini önlemektir. Diyaliz hastalarında kalsiyum ve fosforun 1–3 ayda bir ölçülmesi önerilir ^[3].

Kalsiyumun yüksek seyretmesi, özellikle fosfor da yüksekse, damarlarda kireçlenme riskini artırabilir. Bu yüzden diyaliz ekibiniz; fosfor bağlayıcıların türünü, D vitamini tedavisini ve diyaliz sıvısındaki kalsiyum miktarını bu değerlere göre düzenler. Bu ayarlamalar doktorunuz tarafından yapılır; kalsiyum takviyesini kendi başınıza başlatmayın ya da bırakmayın.

Testten önce nelere dikkat edilir?

Bazı ilaç ve takviyeler sonucu etkileyebilir ^[1]. Test öncesinde şunları doktorunuza bildirin:

• Kalsiyum içeren takviyeler ve mide asidi giderici ilaçlar
• D vitamini ilaçları
• Lityum, tiyazid grubu idrar söktürücüler ve tiroit hormonu ilaçları
• Günde çok miktarda süt ya da süt ürünü tüketip tüketmediğiniz

Hekiminiz söylemedikçe hiçbir ilacı bırakmayın. Takiplerde aynı laboratuvarı kullanmak, değişimi karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Ne zaman acilen başvurmalı?

Kalsiyum düşüklüğüne bağlı olabilecek kas kasılmaları, ağız çevresinde yoğun karıncalanma ya da çarpıntı; kalsiyum yüksekliğine bağlı olabilecek bilinç bulanıklığı, aşırı halsizlik, kusma ve kabızlık durumunda beklemeden sağlık ekibinize başvurun. Nöbet, bayılma ya da göğüs ağrısı varsa 112’yi arayın.