Potasyum (K)

Potasyum nedir, neden önemlidir?

Potasyum, hücrelerin, sinirlerin, kasların ve özellikle kalbin düzgün çalışması için gerekli bir mineraldir ^[2]. İhtiyacımızın büyük bölümünü sebze, meyve, baklagil ve süt ürünleri gibi besinlerden alırız. Fazla potasyumun çoğu böbrekler tarafından idrarla atılır. Böbrek işlevi azaldığında bu atım bozulur ve potasyum kanda birikebilir.

Kandaki potasyumun çok yükselmesi (hiperkalemi) ya da çok düşmesi (hipokalemi), kalp ritminde bozukluklara yol açabileceği için önemlidir. Bu yüzden potasyum, diyaliz hastalarında rutin olarak her ay, gerektiğinde daha sık ölçülür.

Potasyum kaç olmalı?

Yetişkinlerde kan potasyumu için genel normal aralık 3,7–5,2 mEq/L’dir ^[1]. Bazı laboratuvarlar biraz farklı sınırlar kullanır; raporunuzdaki referans aralığı esas alınmalıdır. mEq/L ve mmol/L birimleri potasyum için aynı sayıyı verir.

Potasyum neden yükselir?

Potasyum yüksekliğinin en önemli nedeni böbreklerin potasyumu yeterince atamamasıdır ^[1]. Bunun dışında bazı ilaçlar da potasyumu yükseltebilir: ACE inhibitörleri ve ARB’ler gibi tansiyon ilaçları, potasyum tutucu idrar söktürücüler ve beta blokerler bunlara örnektir. Kanın asitleşmesi (metabolik asidoz), kan nakli, ağır yaralanmalar ve potasyumdan zengin besinlerin fazla tüketilmesi de değeri artırır.

Bazen sonuç yalancı olarak yüksek çıkar. Damar zor bulunduğunda kırmızı kan hücreleri zarar görürse içlerindeki potasyum örneğe geçer ve gerçek değerden yüksek bir sonuç verir ^[1]. Doktorunuz beklenmedik bir yükseklikte testi tekrarlatabilir.

Potasyum düşüklüğü ne anlama gelir?

Düşük potasyum çoğunlukla vücuttan sıvı ve mineral kaybıyla ilgilidir ^[1]. Kusma, uzun süren ishal ve bazı idrar söktürücü ilaçlar en sık nedenlerdir. Diyaliz hastalarında, aşırı kısıtlayıcı beslenme ya da iştahsızlık da potasyumu normalin altına düşürebilir. Düşük potasyum kas güçsüzlüğü, kramp, yorgunluk, bulantı, kabızlık ve düzensiz kalp atışına yol açabilir ^[2].

Diyalizde potasyum kaç olmalı?

Diyaliz hastaları için genel yaklaşım, potasyumu laboratuvarın normal aralığında tutmaktır. Seans öncesi alınan kanda değer en yüksek düzeydedir, çünkü iki seans arasında biriken potasyumu yansıtır; özellikle hafta sonundaki uzun aradan sonra yükselme eğilimi artar. KDIGO 2024 kılavuzu, potasyum ölçümünün gün içinde ve mevsimlere göre değişebileceğini, ilaçlardan da etkilenebileceğini hatırlatır ve sonuçların bu bilgiyle yorumlanmasını önerir ^[3].

Potasyumu dengede tutmanın yolları; diyaliz seanslarını kaçırmamak, potasyumdan zengin besinleri diyetisyeninizin önerdiği miktarda tüketmek ve ilaçlarınızı ekibinizle birlikte gözden geçirmektir. Hazır gıdalardaki potasyum içeren katkı maddeleri de dikkat edilmesi gereken bir kaynaktır ^[3]. Hangi besinlerin ne kadar yenebileceği kişiden kişiye değişir.

Potasyumu yüksek çıkan böbrek hastası nelere dikkat etmeli?

Potasyumu yüksek çıkan bir böbrek hastası için ilk adım, beslenmesini ve ilaçlarını sağlık ekibiyle birlikte gözden geçirmektir. Türk mutfağında potasyum açısından zengin pek çok yiyecek bulunur: kuru fasulye, nohut, mercimek gibi baklagiller; kuru kayısı, kuru üzüm ve hurma gibi kurutulmuş meyveler; domates salçası, patates, ıspanak ve muz bunlara örnektir. Bu yiyeceklerin tamamen yasaklanması gerekmez; miktar ve pişirme yöntemi önemlidir. Örneğin bazı sebzelerin doğranıp suda bekletilmesi ve haşlama suyunun dökülmesi potasyum miktarını azaltabilir. Tuz yerine satılan “az sodyumlu” ürünlerin bir kısmı potasyum içerir; etiketi okumadan kullanmayın. Hangi besinden ne kadar yiyebileceğinizi kan değerlerinize göre diyetisyeniniz belirler.

Testten önce nelere dikkat edilir?

• Kullandığınız tüm ilaçları ve bitkisel ürünleri doktorunuza söyleyin; ilacınızı kendi başınıza bırakmayın
• Kan alınırken yumruğunuzu uzun süre sıkıp gevşetmemeye çalışın; bu, yalancı yüksekliğe yol açabilir
• Diyaliz hastasıysanız kanın seans öncesi mi sonrası mı alındığını bilin

Ne zaman acilen başvurmalı?

Kalp çarpıntısı, düzensiz kalp atışı, belirgin kas güçsüzlüğü, uyuşma, karıncalanma ya da bulantı yüksek potasyumun belirtileri olabilir ^[2]. Böbrek hastasıysanız ya da diyalize giriyorsanız ve bu belirtileri yaşıyorsanız beklemeden sağlık ekibinize başvurun; göğüs ağrısı, bayılma ya da ciddi güçsüzlük varsa 112’yi arayın.