Ürik asit (UA)

Ürik asit nedir?

Ürik asit, vücudun pürin adlı maddeleri parçalamasıyla oluşan bir atık üründür. Pürinler hem vücudun kendi hücrelerinin yenilenmesinden hem de kırmızı et, sakatat, bazı balık ve deniz ürünleri ile alkollü içecekler gibi besinlerden gelir. Ürik asidin büyük bölümü kanda çözünür ve böbreklerle idrara atılır. Kanda fazla biriktiğinde eklemlerde kristaller oluşturarak gut hastalığına, idrar yollarında ise taşa yol açabilir ^[1].

Ürik asit kaç olmalı?

Genel normal aralık kadında 3,0–7,1 mg/dL, erkekte 4,0–8,6 mg/dL olarak verilir ^[1]. Gut tedavisi gören kişilerde hedef, klinik duruma göre 6 mg/dL ya da 5 mg/dL altıdır ^[1]. Normal aralık laboratuvardan laboratuvara biraz değişebilir.

Böbrek hastalığında ürik asit neden yükselir?

Böbrek işlevi azaldığında ürik asit idrarla yeterince atılamaz ve kanda birikir; böbrek yetmezliği yüksek ürik asidin bilinen nedenlerindendir ^[1]. Böbrek hastalarının sıkça kullandığı idrar söktürücüler, nakil sonrası kullanılan siklosporin ve takrolimus gibi ilaçlar da ürik asidi yükseltir ^[1]. Pürinden zengin beslenme, alkol, fruktozlu içecekler, sıvı kaybı, obezite ve tiroit bezinin az çalışması diğer nedenlerdir ^[1].

Yüksek ürik asit tedavi edilmeli mi?

Yanıt, yüksekliğin belirti verip vermediğine bağlıdır. KDIGO 2024 kılavuzu, böbrek hastalığı olan ve yüksek ürik aside bağlı belirtisi (örneğin gut atağı) bulunan kişilere ürik asit düşürücü tedavi önerilmesini tavsiye eder ^[2]. İlk gut atağından sonra, özellikle atağı tetikleyen önlenebilir bir neden yoksa ya da ürik asit 9 mg/dL üzerindeyse tedaviye başlanması düşünülür ^[2]. Böbrek hastalarında bu amaçla ürik asit yapımını azaltan ilaç grubu (ksantin oksidaz inhibitörleri), atılımı artıran ilaçlara tercih edilir; ilacın türünü ve dozunu hekiminiz belirler ^[2].

Belirti vermeyen ürik asit yüksekliği ise farklıdır. KDIGO, yalnızca böbrek hastalığının ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla belirtisiz yüksekliğin ilaçla düşürülmesini önermez ^[2]. Yani tahlilde yüksek çıkan bir ürik asit tek başına ilaç başlama nedeni değildir.

Gut atağında böbrek hastası nelere dikkat etmeli?

Gut atağı; çoğunlukla ayak başparmağında ani başlayan, şiddetli ağrı, kızarıklık, sıcaklık ve şişlikle kendini gösterir. KDIGO, böbrek hastalarında akut gut tedavisinde ağrı kesici olarak bilinen non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) yerine başka seçeneklerin tercih edilmesini önerir ^[2]. Bu nedenle atak sırasında reçetesiz ağrı kesici kullanmadan önce hekiminize danışın. Ateşle birlikte eklemde şiddetli ağrı ve kızarıklık olursa eklem iltihabını dışlamak için gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Ürik asidi düşürmek için ne yapılabilir?

KDIGO, gutu önlemeye yardımcı olabilecek ilaç dışı önlemler olarak alkolü, eti ve yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren ürünleri sınırlamayı sayar ^[2]. Bunlara ek olarak:

• Şekerli ve fruktozlu hazır içecekleri azaltın.
• Sakatat ve bol kırmızı et tüketimini sınırlayın.
• Sıvı kısıtlamanız varsa ne kadar içeceğinizi ekibinize sorun.
• Kilo vermeniz gerekiyorsa bunu diyetisyen eşliğinde yapın.

Diyaliz hastalarında protein ihtiyacı arttığı için eti tamamen kesmek doğru değildir; denge diyetisyenle kurulmalıdır. Hemodiyaliz, ürik asidi kandan temizleyen tedavilerden biridir.

Ürik asit düşükse ne anlama gelir?

Düşük ürik asit seyrek görülür ve çoğunlukla önemli değildir. Pürinden çok fakir beslenme, bazı tansiyon ve kolesterol ilaçları, böbrek tübüllerini etkileyen Fanconi sendromu, vücutta su tutulmasına yol açan hormon bozukluğu (SIADH) ve kalıtsal metabolizma hastalıkları nedenler arasındadır ^[1]. Hekiminiz gerekirse diğer tahlillerle birlikte değerlendirir.

Testten önce nelere dikkat edilir?

Ürik asit testi için çoğunlukla özel hazırlık gerekmez; bazı laboratuvarlar açlık isteyebilir. Kullandığınız ilaçları, özellikle idrar söktürücüleri, aspirini ve nakil ilaçlarını sağlık ekibinize söyleyin. Yoğun egzersiz, sıvı kaybı ve alkol sonucu geçici olarak yükseltebilir ^[1].

Ürik asit sonucu belirtileriniz ve böbrek işlevinizle birlikte değerlendirilir. Değerinizi doktorunuzla yorumlayın.