C-reaktif protein (CRP) (CRP)

CRP nedir, neyi ölçer?

CRP (C-reaktif protein), karaciğerin vücutta iltihap (enflamasyon) olduğunda kana saldığı bir proteindir. Enfeksiyon, doku hasarı ya da süregen iltihaplı hastalıklarda kandaki CRP düzeyi yükselir ^[1]. Test iltihabın varlığını gösterir, ancak iltihabın nerede olduğunu ya da nedenini tek başına söylemez ^[2]. Bu yüzden CRP her zaman belirtilerle, muayeneyle ve diğer tahlillerle birlikte değerlendirilir.

Halk arasında “enfeksiyon değeri” olarak da bilinen CRP, böbrek hastalarında özellikle kateter ya da fistül enfeksiyonu, periton diyalizinde karın zarı iltihabı (peritonit) veya ameliyat sonrası takipte sık istenir.

CRP kaç olmalı?

Sağlıklı yetişkinlerin çoğunda CRP 0,3 mg/dL’nin altındadır ^[1]. Bazı kaynaklar 0,8–1,0 mg/dL ve altını sağlıklı düzey olarak kabul eder ^[2]. Normal aralık laboratuvardan laboratuvara değişir; değer yaşla birlikte ve kadınlarda hafifçe yüksek olabilir ^[1]. Sonucunuzu her zaman raporunuzdaki referans aralığıyla karşılaştırın.

Not: Bazı laboratuvarlar sonucu mg/L birimiyle verir; 1 mg/dL, 10 mg/L’ye eşittir. Raporunuzdaki birime dikkat edin.

CRP neden yükselir?

CRP yüksekliğinin en sık nedeni bakteriyel ya da viral enfeksiyonlardır ^[2]. Bunun dışında şu durumlar da CRP’yi yükseltebilir:

• Romatizmal hastalıklar ve iltihaplı bağırsak hastalıkları gibi kronik iltihabi durumlar
• Ameliyat, yanık ya da yaralanma sonrası doku hasarı
• Kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkili hafif, süregen iltihap
• Diyaliz hastalarında damar yolu ya da kateter enfeksiyonu, periton diyalizinde peritonit

Diyaliz hastalarında CRP, böbrek hastalığı olmayan kişilere göre daha sık hafif yüksek seyredebilir. Bu nedenle tek bir değerden çok, sizin önceki sonuçlarınıza göre değişim daha anlamlıdır.

CRP düşükse ne anlama gelir?

Düşük CRP genellikle belirgin bir iltihap olmadığını düşündürür ve ayrıca tedavi gerektirmez. Ancak düşük CRP her zaman iltihap olmadığı anlamına gelmez; örneğin romatoid artrit ve lupus gibi bazı hastalıklarda CRP yükselmeyebilir ^[1].

Diyaliz hastasında CRP neden önemlidir?

Diyaliz hastalarında CRP’nin yükselmesi, ekibin enfeksiyon kaynağını aramasına yol açan önemli bir ipucudur. Kateterli hastalarda ateş, titreme ya da kateter çevresinde kızarıklık varsa CRP ile birlikte kan kültürü de istenebilir. Ayrıca süregen iltihap, kansızlık tedavisine yanıtı azaltabildiği için ekip, demir ve kansızlık değerlerini yorumlarken CRP’ye de bakar. Kılavuzlarda CRP için diyalize özgü sayısal bir hedef tanımlanmamıştır; değerlendirme bireyseldir.

hs-CRP ile CRP aynı şey midir?

hs-CRP (yüksek duyarlıklı CRP), aynı proteini çok düşük düzeylerde de ölçebilen bir yöntemdir ve genellikle kalp-damar riskini değerlendirmek için istenir ^[2]. Standart CRP ise enfeksiyon ve belirgin iltihabı izlemek için kullanılır. Hangi testin istendiği raporunuzda yazar; iki sonucu birbiriyle doğrudan karşılaştırmayın.

CRP takibinde sonuçlar nasıl okunur?

CRP takibinde en anlamlı bilgi, değerin zaman içinde nasıl değiştiğidir. Enfeksiyon tedavi edildikçe CRP genellikle birkaç gün içinde düşmeye başlar; bu yüzden doktorunuz tedavinin işe yarayıp yaramadığını görmek için testi aralıklarla tekrarlayabilir ^[2]. Tek bir yüksek sonuç gördüğünüzde paniğe kapılmayın; ateş, ağrı ya da kızarıklık gibi eşlik eden belirtiler olup olmadığını not edin ve bir sonraki kontrolde ekibinizle paylaşın. Kendi sonuçlarınızı tarih sırasıyla bir defterde tutmak, ekibinizin değişimi hızlı görmesine yardım eder.

Testten önce nelere dikkat edilir?

CRP testi için genellikle özel bir hazırlık ya da açlık gerekmez ^[2]. Yine de şu noktalar sonucu etkileyebilir:

1. Yakın zamanda geçirilen soğuk algınlığı, diş iltihabı ya da küçük yaralanmalar değeri geçici olarak yükseltebilir.
2. Bazı ilaçlar CRP düzeyini etkileyebilir; kullandığınız tüm ilaçları ekibinize bildirin.
3. Yoğun egzersiz sonrası kısa süreli yükselme görülebilir.

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

CRP sonucundan bağımsız olarak 38 °C üzeri ateş, titreme, kateter ya da fistül bölgesinde kızarıklık, akıntı veya ağrı, periton diyalizinde bulanık diyaliz sıvısı ve karın ağrısı fark ederseniz diyaliz ekibinizi hemen arayın. Bilinç bulanıklığı, ağır halsizlik ya da nefes darlığı varsa 112’ye başvurun. CRP değerinizi doktorunuzla birlikte yorumlayın.