Periton Diyalizinde Seyahat: Malzeme Gönderimi, Tatil ve Uçak

Periton diyalizinin en çok sevilen yanlarından biri, kişiye seyahat etme özgürlüğü tanımasıdır. Hemodiyalizde gidilecek şehirde bir diyaliz merkezinde yer ayırtmak gerekirken, periton diyalizinde tedavi sizinle birlikte gelir. Ulusal Böbrek Vakfı, periton diyalizinin günlük aktivitelere ve seyahate katılımı kolaylaştırdığını vurgular ^[2]. Elbette bu özgürlük, iyi bir planlama gerektirir. Bu yazıda yurt içi ve yurt dışı seyahatlerde malzeme gönderimini, yolculuk sırasında değişimleri, otel odasının hazırlanmasını ve uçak yolculuğunu adım adım anlatıyoruz.

Periton diyalizi yaparken seyahat edebilir misiniz?

Evet, durumu dengede olan periton diyalizi hastaları, ekipleriyle önceden plan yaparak yurt içinde ve yurt dışında seyahat edebilir. NKF, evde diyaliz yöntemlerinin daha fazla hareket özgürlüğü sağladığını ve elle yapılan periton diyalizinde değişimlerin temiz, özel bir oda bulunan her yerde yapılabileceğini belirtir ^[1]. Seyahat kararı vermeden önce son kan tetkiklerinizin, sıvı dengenizin ve çıkış yerinizin iyi durumda olması gerekir. Yakın zamanda peritonit geçirdiyseniz ya da kateteriniz yeni takıldıysa seyahati ekibinizle birlikte ertelemeyi değerlendirin.

Seyahat açısından hemodiyalizden farkı nedir?

Hemodiyalizde seyahat, gidilecek yerdeki bir diyaliz merkezinde belirli gün ve saatlerde yer bulunmasına bağlıdır. NIDDK, merkez hemodiyalizinde tedavi için merkeze gitmek gerektiğini ve programın daha az esnek olduğunu belirtirken, periton diyalizinin esnek bir program ve kişinin tedavisi üzerinde kontrol sağladığını vurgular ^[3]. Periton diyalizinde ise tedaviyi kendiniz yaptığınız için, malzeme ulaştığı sürece istediğiniz yerde kalabilirsiniz: bir yazlıkta birkaç hafta, çocuklarınızın yanında bir ay ya da bir yurt dışı tatilinde birkaç gün. Bu esneklik, özellikle bayramlarda memleketine gitmek isteyen ya da ailesi farklı şehirlerde yaşayan kişiler için büyük bir rahatlıktır.

Seyahat planı ne kadar önceden yapılmalı?

Seyahat planlaması, gidilecek yere göre değişmekle birlikte genellikle birkaç hafta önceden başlamalıdır; yurt dışı seyahatlerde bu süre daha uzundur. Malzeme gönderimi, reçete ve rapor işlemleri, teslimat günlerinin ayarlanması ve konaklama yerinin teyidi zaman alır. Önerilen sıra şöyledir:

1. Seyahat fikri oluştuğunda diyaliz hemşirenize ve hekiminize haber verin; tarihlerin ve gidilecek yerin sağlığınıza uygunluğunu konuşun.
2. Kalacağınız adresi netleştirin ve konaklama yerine malzeme teslimatı yapılıp yapılamayacağını, kolilerin sizin gelişinize kadar nerede saklanacağını sorun.
3. Ünitenizle ve malzemeyi sağlayan firmayla görüşerek teslimat tarihini, adresi ve miktarı belirleyin.
4. Reçete ve rapor sürelerinizin seyahat boyunca geçerli olduğundan emin olun; yurt dışında geri ödeme koşullarını SGK’dan teyit edin.
5. Seyahatten birkaç gün önce teslimatın onaylandığını kontrol edin.
6. Gidilecek yerdeki en yakın nefroloji servisinin ya da hastanenin adresini ve telefonunu not edin.

Malzemeler gidilecek yere nasıl gönderilir?

Solüsyon torbaları ağır ve hacimli olduğu için yolculukta bavulla taşınmaz; bunun yerine doğrudan kalacağınız adrese gönderilir. Türkiye’de periton diyalizi malzemeleri genellikle üretici ya da dağıtıcı firma aracılığıyla teslim edildiğinden, yurt içindeki tatil adresinize teslimat çoğu zaman mümkündür. Yurt dışı gönderimler ise ülkeye göre farklı süreç ve süre gerektirir; bazı ülkelerde firmanın yerel temsilcisi teslimatı üstlenir. Kesin süre ve koşulları ünitenizden ve firmadan öğrenin.

Gönderimi planlarken şunlara dikkat edin:

• Tüm seyahat süresine yetecek miktara ek olarak birkaç günlük yedek isteyin.
• Her güçteki solüsyondan reçetenize uygun sayıda sipariş verin.
• Gece cihazı kullanıyorsanız hortum setlerini ve drenaj malzemelerini de listeye ekleyin.
• Teslimat geldiğinde konaklama yerinden kolileri saymalarını ve kuru, serin bir yerde tutmalarını isteyin.
• Otelde ya da kiralık evde kalıyorsanız kolilerin odaya taşınması için yardım isteyin; ağır kaldırmaktan kaçının.

Yanınızda neler taşımalısınız?

Yolculuk sırasında ve gönderilen malzemeye ulaşana kadar yetecek bir “yol çantası” hazırlamak gerekir. Yolculukta gecikme, aktarma ya da teslimat sorunu yaşanabileceği için en az 2–3 günlük yedek malzeme önerimizdir.

Hekim mektubunda neler olmalı?

Hekim mektubu, tanınızı ve tedavinizi açıklayan, acil durumda başka bir sağlık ekibinin hızla bilgi almasını sağlayan bir belgedir. Yurt dışı seyahatlerde İngilizce bir kopyasının da bulunması işinizi kolaylaştırır. Mektupta genellikle şunlar yer alır: tanınız, diyaliz türünüz (elle ya da gece cihazıyla), reçeteniz (değişim sayısı, solüsyon güçleri ve hacmi), kullandığınız ilaçlar, alerjileriniz, son peritonit öyküsü, taşıdığınız tıbbi cihaz ve malzemeler ile ünitenizin iletişim bilgileri.

Mektubun ve son tetkik sonuçlarınızın bir kopyasını telefonunuzda, bir kopyasını da kâğıt olarak yanınızda bulundurun. Telefonun şarjı bittiğinde ya da kaybolduğunda kâğıt kopya, acil serviste sizi tanımayan bir ekibe hızla bilgi vermenizi sağlar.

Yolculuk sırasında değişim nasıl yapılır?

Yolculuk sırasında değişim saatleri, ulaşım planınıza göre bir iki saat kaydırılabilir; önemli olan değişimin temiz bir ortamda yapılmasıdır. Otomobil yolculuklarında, aracın içinde değişim yapmak yerine temiz bir dinlenme tesisi odası, otel ya da bir yakınınızın evi tercih edilmelidir. Uzun bir yolculuk planlıyorsanız yola çıkmadan hemen önce değişim yapmak, varışa kadar zaman kazandırır. Uçak, otobüs ya da tren yolculuğunda araç içinde değişim yapılmaz; değişimler yolculuk öncesine ve sonrasına planlanır. Gece cihazı kullananlar, kısa seyahatlerde ekiplerinin onayıyla geçici olarak elle değişime geçebilir; bu durumda elle değişim reçetesini önceden almanız gerekir.

Otel odasında değişim nasıl hazırlanır?

Otel odası, birkaç küçük düzenlemeyle güvenli bir değişim alanına dönüştürülebilir. Varışta şunları yapın:

• Klima ya da tavan vantilatörünü değişimden en az yarım saat önce kapatın; pencere ve kapıyı kapalı tutun.
• Çalışacağınız masayı yanınızda getirdiğiniz dezenfektanla silin.
• Askı olarak kullanabileceğiniz bir duvar kancası ya da dolap kapağı belirleyin.
• Kat görevlilerinden değişim saatlerinde odaya girmemelerini isteyin; kapıya “rahatsız etmeyin” kartı asın.
• Boşaltılan sıvıyı tuvalete dökün; kullanılmış torbaları kapalı poşetlerde atın.
• Kolilerin odada güneş almayan bir köşede durmasını sağlayın.

Uçakla seyahatte nelere dikkat edilmeli?

Uçak yolculuğu periton diyalizi hastaları için genellikle güvenlidir; ancak hem havayolu hem de havalimanı kuralları önceden öğrenilmelidir. Kurallar havayolu şirketine ve ülkeye göre değiştiği için aşağıdakiler genel önerilerdir:

1. Bilet alırken havayolu şirketine tıbbi cihaz ve malzeme taşıyacağınızı bildirin; gece cihazının kabine alınıp alınamayacağını ve ek bagaj hakkı tanınıp tanınmadığını sorun.
2. Gece cihazını mümkünse kabin bagajında taşıyın; bagaj bölümünde hasar görme ya da kaybolma riski vardır.
3. Güvenlik kontrolünde hekim mektubunuzu gösterin; sıvı ve tıbbi cihaz taşıdığınızı belirtin.
4. Uçuş öncesinde değişiminizi yapın; uzun uçuşlarda karnınızın dolu olması sorun yaratmaz, ama rahatsızlık hissederseniz ekibiniz uçuş için daha düşük hacim önerebilir.
5. Uzun uçuşlarda ara ara kalkıp yürüyün ve bacak egzersizleri yapın.
6. Kabin havası kuru olduğu için susuzluk hissedebilirsiniz; sıvı alımınızı günlük hedefiniz içinde tutun.

Günübirlik gezilerde ve ziyaretlerde nasıl plan yapılır?

Günübirlik gezilerde ve akraba ziyaretlerinde çoğu zaman yalnızca bir değişimin yerini değiştirmek yeterlidir. Elle değişim yapıyorsanız evden çıkmadan hemen önce değişiminizi yapın; dönüşünüz gecikecekse yanınıza bir değişim seti, ısıtma çantası, maske ve el antiseptiği alın. Ziyaret edeceğiniz evde kapısı kapanan bir odanın ve lavabonun bulunup bulunmadığını önceden sorun. Gece cihazı kullananlar ise gündüz çoğunlukla serbest olduğu için günübirlik gezileri daha kolay planlar; yalnızca akşam cihaza bağlanma saatini hesaba katmaları gerekir.

Yola çıkmadan önce son kontrol listesi

• Teslimat onayı alındı ve kolilerin ulaştığı teyit edildi.
• 2–3 günlük yedek malzeme, ilaçlar ve ilaç listesi çantada.
• Hekim mektubu ve ünitenin acil telefon numarası yanınızda.
• Gidilecek yerdeki en yakın hastanenin bilgileri not edildi.
• Çıkış yeri temiz, son kan tetkikleri değerlendirildi.

Sıcak iklimde ve tatilde sağlığınızı nasıl korursunuz?

Sıcak iklimlerde terleme arttığı için vücut daha fazla sıvı kaybeder ve tansiyon düşebilir. Baş dönmesi, kramp ya da kilo kaybı fark ederseniz ünitenizle iletişime geçin; ekibiniz solüsyon gücünü geçici olarak değiştirmenizi önerebilir. Çıkış yerini terden korumak için bakımı daha sık yapın ve ıslanan pansumanı hemen değiştirin. Deniz, havuz ve göl gibi ortamlarda yüzmek için mutlaka ekibinizin onayını alın; göl, nehir ve jakuzi genellikle önerilmez. Tatil yemeklerinde tuz ve fosfor yükü artabileceği için porsiyonlara dikkat edin, fosfor bağlayıcınızı yemeklerle almayı unutmayın.

Yurt dışında musluk suyunun içilebilir olup olmadığını öğrenin; el yıkama için uygun olsa bile içmek için şişe suyu tercih edebilirsiniz. Mide-bağırsak enfeksiyonları ishal ve kusmaya yol açarak hem sıvı dengesini hem peritonit riskini etkileyebilir; yiyecek ve içecek hijyenine özen gösterin.

Seyahatten döndükten sonra nelere dikkat edilmeli?

Eve döndüğünüzde ilk birkaç gün kilonuzu, tansiyonunuzu ve ultrafiltrasyonunuzu dikkatle izleyin; tatil süresince değişen beslenme ve sıvı alımı sıvı dengesini etkilemiş olabilir. Kullanılmadan kalan malzemeleri son kullanma tarihine göre stoğunuza ekleyin. Seyahat sırasında yaşadığınız sorunları, örneğin geç gelen teslimatları ya da otelde zorlandığınız noktaları not edin; bir sonraki planlamada işinizi kolaylaştırır. Seyahat süresince çıkış yerinde kızarıklık ya da akıntı başladıysa dönüşte ilk iş ünitenize gösterin.

Seyahatte acil durumda ne yapmalısınız?

Seyahatte boşaltılan sıvının bulanıklaşması, karın ağrısı ya da ateş gibi peritonit belirtileri ortaya çıkarsa, bulanık torbayı saklayın ve önce kendi ünitenizi arayın; ekibiniz size en yakın nefroloji servisini yönlendirebilir. Gidilecek yerdeki hastanenin bilgilerini önceden not etmiş olmanız bu noktada zaman kazandırır. Kateter hasarı, bağlantı ucunun kontaminasyonu ya da malzemenin hiç ulaşmaması durumunda da beklemeden ünitenizle iletişime geçin. Şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da yüksek ateşle birlikte titreme varsa Türkiye’de 112’yi, yurt dışında o ülkenin acil numarasını arayın ve periton diyalizi hastası olduğunuzu belirtin.