Diyaliz Hastası Aşı Takvimi: Hepatit B, Grip, Zatürre, COVID-19 ve Zona

Diyaliz hastaları için aşılar, enfeksiyonlardan korunmanın en etkili yollarından biridir. Kronik böbrek hastalığı, diyaliz ve böbrek nakli bağışıklık sistemini zayıflatabilir; bu da hem enfeksiyonlara yakalanma riskini hem de bu enfeksiyonların ağır seyretme olasılığını artırır ^[1]. Aynı zamanda zayıflamış bağışıklık sistemi aşılara daha zayıf yanıt verebildiği için bazı aşılarda daha yüksek ya da ek doz gerekebilir ^[1]. Bu yazıda diyaliz hastalarına önerilen başlıca aşıları, hepatit B antikor takibini ve nakil adayları için canlı aşılarla ilgili uyarıları anlatıyoruz.

Diyaliz hastalarında aşılar neden daha önemlidir?

NKF’ye göre aşılar; kronik böbrek hastaları, diyaliz hastaları ve böbrek nakli olanlar gibi bağışıklığı zayıflamış kişiler için çok önemlidir ^[1]. Bağışıklık sistemi şu durumlarda daha zayıf olabilir: 65 yaşın üzerinde olmak, uzun süredir diyalize girmek, kemoterapi almak, nakil sonrası ret önleyici ilaç kullanmak ya da bağışıklığı baskılayan ilaçlarla tedavi edilen bir böbrek hastalığı olmak ^[1].

Hemodiyaliz hastaları haftada birkaç kez, başka hastalarla aynı ortamda saatler geçirir. Bu durum özellikle solunum yolu enfeksiyonlarının ve kanla bulaşan enfeksiyonların önlenmesini daha da önemli kılar. Aşılar, bu riski azaltmanın en güvenilir yollarındandır.

Diyaliz hastasına hangi aşılar önerilir?

Aşağıdaki tablo, NKF’nin Ekim 2025 itibarıyla ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) önerilerine dayanarak derlediği bilgileri özetler ^[1]. Türkiye’deki uygulamalar, aşıların bulunabilirliği ve geri ödeme koşulları farklılık gösterebileceğinden, size uygun takvimi diyaliz hekiminiz ve aile hekiminizle birlikte belirleyin.

Hepatit B aşısı diyaliz hastalarında nasıl uygulanır?

Hepatit B, kanla bulaşan ve karaciğere zarar veren bir virüstür. Diyaliz merkezlerinde, enfeksiyon kontrol kurallarına uyulmadığı durumlarda hastalar arasında salgınlar bildirilmiştir ^[2]. Bu nedenle hepatit B aşısı diyaliz hastaları için en önemli aşılardan biridir.

Diyaliz hastalarında bağışıklık yanıtı daha zayıf olduğu için koruyucu antikor oluşması için daha büyük aşı dozları ya da daha fazla sayıda doz gerekir ^[2]. Kullanılacak aşının türü, doz sayısı ve takvimi hekiminiz tarafından belirlenir. Diyalize başlamadan önce, böbrek hastalığının daha erken evrelerinde aşılanmak, bağışıklık sistemi henüz daha güçlüyken daha iyi yanıt alınmasını sağlayabilir.

Hepatit B antikor (anti-HBs) takibi nasıl yapılır?

Aşının işe yarayıp yaramadığını anlamak için kanda hepatit B yüzey antikoru (anti-HBs) ölçülür. CDC’nin önerileri şöyle özetlenebilir ^[2]:

1. Aşı serisinden sonra test: Hemodiyaliz hastalarında serinin son dozundan 1–2 ay sonra anti-HBs düzeyi ölçülür.
2. Sonucun yorumu: 10 mIU/mL ve üzeri bağışık (korunmuş) kabul edilir. 10 mIU/mL’nin altındaki kişiler yeniden aşılanmalıdır.
3. Yıllık kontrol: Aşıya yanıt vermiş diyaliz hastalarında antikor düzeyi zamanla düşebileceği için her yıl ölçülür.
4. Rapel doz: Yıllık ölçümde antikor düzeyi 10 mIU/mL’nin altına düşmüşse bir rapel (hatırlatma) dozu yapılır.

İlk seriye yanıt vermeyen kişiler için ikinci bir seri uygulanabilir ^[2]. İki seriden sonra da yanıt alınamayan kişiler, hepatit B’ye karşı korunmasız kabul edilir; bu kişilerde düzenli tarama ve enfeksiyon kontrol önlemleri daha da önem kazanır. Antikor sonuçlarınızı öğrenin ve bir aşı kartında saklayın.

Hepatit B aşısı olmuş olmak, diyaliz merkezindeki düzenli hepatit taramalarının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tarama sonuçları, hem sizin hem de aynı salonda tedavi gören diğer hastaların güvenliği için izlenir. Hepatit B ve C taramaları ile merkezlerde alınan önlemleri ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Grip aşısı ne zaman yapılmalı?

Kronik böbrek hastalığı olan ya da diyalize giren herkese her yıl bir doz grip aşısı önerilir ^[1]. Grip aşısı her yıl, o kış en çok yayılması beklenen virüs türlerine göre güncellendiği için her sezon yenilenmelidir ^[1]. Diyaliz hastalarında iğne şeklindeki aşı tercih edilmeli, canlı virüs içeren burun spreyi aşıdan mümkünse kaçınılmalıdır; nakil olanlar burun spreyi aşıyı hiç kullanmamalıdır ^[1]. Türkiye’de grip aşısı için en uygun dönem genellikle sonbahar aylarıdır; zamanlamayı ekibinizle konuşun.

Zatürre (pnömokok) aşısında hangi tür seçilir?

Pnömokok aşıları 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlere önerilir; ileri evre böbrek hastaları, diyaliz hastaları ve nakil olanlar gibi bağışıklığı zayıf kişilere de yaştan bağımsız olarak önerilir ^[1]. İki ana tür vardır: konjuge aşılar (PCV15, PCV20, PCV21) ve polisakkarit aşı (PPSV23) ^[1]. Çoğu kişi en iyi koruma için her iki türe de ihtiyaç duyar; hangi aşının ve hangi aralıkla yapılacağı, daha önce hangi pnömokok aşılarının yapıldığına göre belirlenir ^[1]. Daha önce PCV13 ya da PCV7 gibi eski aşıları olduysanız, bunların yerini daha geniş koruma sağlayan yeni aşılar almıştır ^[1]. Pnömokok aşıları yılın her döneminde yapılabilir ^[1].

COVID-19 aşısı diyaliz hastaları için güvenli mi?

Kronik böbrek hastalarının COVID-19’u ağır geçirme riski daha yüksektir ve CDC, böbrek hastalarına güncel sezonun COVID-19 aşısını önerir ^[1]. Çoğu kişi için bir doz yeterli olsa da 65 yaş ve üzerindekiler, daha önce hiç COVID-19 aşısı olmayanlar ve diyaliz ya da nakil hastaları gibi bağışıklığı zayıf kişiler daha fazla doza ihtiyaç duyabilir ^[1].

Çok nadir olarak COVID-19 aşısından sonra kalp kasında (miyokardit) ya da kalp zarında (perikardit) iltihaplanma bildirilmiştir; bu belirtiler genellikle aşıdan sonraki bir hafta içinde ortaya çıkar ^[1]. Aşıdan sonra göğüs ağrısı, nefes darlığı, hızlı ya da güçlü çarpıntı fark ederseniz hemen tıbbi yardım alın ^[1]. Aşı, COVID-19’un kendisinin yol açabileceği kalp sorunları dahil ağır hastalık, hastaneye yatış ve ölüm riskini azaltır ^[1].

Zona aşısı kimlere ve nasıl yapılır?

Zona, çocuklukta suçiçeğine yol açan virüsün yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle oluşan, ağrılı ve döküntülü bir hastalıktır. İleri evre böbrek hastaları ve diyaliz hastalarına 50 yaş ve üzerindeyse 2–6 ay arayla iki doz zona aşısı önerilir; nakil olanlara ise yaştan bağımsız olarak aynı şekilde iki doz önerilir ^[1].

Eski zona aşısı canlı bir aşı olduğundan nakil hastalarına yapılamıyordu; ancak artık inaktif (canlı olmayan) yeni bir zona aşısı bulunmaktadır ve nakil olanlar bu aşıyı güvenle olabilir ^[1]. Ret önleyici ilaçlar zona riskini çok artırdığı için uzmanlar organ nakli olan kişilerin bu inaktif aşıyı olmasını önermektedir ^[1].

Nakil adayları için canlı aşılarla ilgili ne bilinmeli?

Canlı (zayıflatılmış) aşılar, sağlıklı bağışıklık sisteminde ciddi hastalık yapmayacak kadar zayıflatılmış gerçek virüs ya da bakteri içerir ^[1]. Böbrek nakli olan kişiler canlı aşı olmamalıdır ^[1]. Canlı aşılara örnek olarak burun spreyi grip aşısı, suçiçeği aşısı, kızamık-kabakulak-kızamıkçık (KKK) aşısı ve sarı humma aşısı verilebilir ^[1].

Bu nedenle nakil listesinde olan ya da nakil planlanan kişilerin eksik aşılarını, özellikle canlı aşıları, nakilden önce tamamlaması önemlidir. Hangi aşının nakilden ne kadar önce yapılması gerektiğini nakil ekibiniz belirler. Mümkünse nakilli kişinin evde yaşayan yakınları da burun spreyi grip aşısı, ağızdan çocuk felci aşısı ve çiçek aşısından kaçınmalıdır; diğer canlı aşıların bağışıklığı zayıf kişiye bulaşma olasılığı daha düşüktür ^[1]. Nakilli çocuklarda da burun spreyi grip aşısı, KKK ve suçiçeği aşıları yapılmaz ^[3].

Gençler ve genç yetişkinler için HPV aşısı da önemli mi?

Rahim ağzı kanseri başta olmak üzere bazı kanserlere yol açabilen insan papilloma virüsüne (HPV) karşı aşı, genç diyaliz hastaları için de gündeme gelir. NKF, ileri evre böbrek hastalığı olan ya da diyalize giren ve 26 yaş veya altındaki kişilere, ilk doz yaşına göre 2–3 doz HPV aşısı önerildiğini belirtir; 27–45 yaş arasındakiler de riskleri hakkında hekimleriyle konuşabilir ^[1]. Nakil olanlarda bu önerinin 26 yaş ve altında 3 doz şeklinde olduğu bildirilir ^[1]. Ret önleyici ilaçlar bazı kanserlerin riskini artırdığından, nakil öncesinde bu aşının tamamlanması değerlidir.

Aile üyelerinin aşılanması neden önemli?

Diyaliz hastasıyla aynı evde yaşayan kişilerin grip ve COVID-19 gibi aşılarını düzenli olarak yaptırması, hastaya hastalık bulaşma olasılığını azaltır. Bu, aşılara zayıf yanıt veren ya da bazı aşıları olamayan kişiler için özellikle önemlidir. Nakilli bir yakınınız varsa, sizin olacağınız canlı aşılar konusunda da önceden ekiple konuşun; özellikle burun spreyi grip aşısı yerine iğne şeklindeki aşıyı tercih etmeniz önerilir ^[1].

Aşı olmadan önce nelere dikkat etmelisiniz?

• Aşıyı yapacak sağlık çalışanına diyaliz hastası olduğunuzu, nakil olduysanız bunu ve daha önce bir aşıya ciddi reaksiyon gösterdiyseniz bunu söyleyin ^[1].
• Çok dozlu aşılarda takvime uyun; dozları atlamak ya da geciktirmek aşının etkinliğini azaltabilir ^[1].
• Tek dozluk aşılarda koruma genellikle birkaç hafta içinde oluşur; çok dozlu aşılarda en güçlü koruma son dozdan birkaç hafta sonra sağlanır ^[1].
• Bütün aşılarınızı tarih ve aşı adıyla bir karta ya da telefonunuza kaydedin.
• Fistül bulunan kolunuza aşı yaptırmayın; aşıyı diğer koldan isteyin.

Ne zaman acilen sağlık ekibine başvurmalısınız?

Aşılardan sonra aşı yerinde hafif ağrı, kızarıklık ya da kısa süreli halsizlik sık görülür ve genellikle kendiliğinden geçer. Ancak şu durumlarda hemen tıbbi yardım alın; nefes darlığı ya da bilinç değişikliği varsa 112’yi arayın:

• Aşıdan sonraki dakikalar ya da saatler içinde yüzde, dudaklarda şişlik, yaygın kaşıntılı döküntü ya da nefes almada güçlük
• COVID-19 aşısından sonraki günlerde göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da çarpıntı ^[1]
• Yüksek ateş, özellikle nakil hastalarında

Aşılar, diyaliz hastaları için güvenli ve etkili bir korunma yoludur. Aşı kartınızı her yıl diyaliz ekibinizle gözden geçirmek, eksik kalan aşıları zamanında tamamlamanızı sağlar.